---

Nog geen 5 % van onze kinderen drinkt voldoende (1 liter per dag). Dat is niet zo verwonderlijk want ook volwassenen drinken te weinig. Tijd om er samen werk van te maken. Het project Wild van Water wil basisscholen ondersteunen bij het uitwerken van een drink- en plasbeleid.

Hoe het allemaal begon?

Het project ‘Wild van Water’ vertrok vanuit een veelvoorkomend gezondheidsprobleem bij lagere schoolkinderen, nl. plasproblemen. Dit werd het aangrijpingspunt om een gezondheidsbeleid naar alle kinderen uit te werken. Plasproblemen bij kinderen vormden de hefboom om te komen tot een nieuw drink- en plasbeleid in het basisonderwijs.

In 2003 nam Urobel vzw (Belgisch Nationale Vereniging voor urologische verpleegkundigen en aanverwanten) het initiatief om het drink- en plasbeleid in de lagere scholen aan te kaarten en werd onder hun impuls een overleg opgestart. De stuurgroep Wild van Water - met als procesbegeleider Logo Gent vzw (Lokaal Gezondheidsoverleg Gent) – is een intensief samenwerkingsverband tussen  Stad Gent, PUNC-team (Pediatrisch Uro-Nefrologisch Centrum UZ Gent), Universiteit Gent, Vrij CLB Regio Gent, Interstedelijke CLB Gent, CLB van het Gemeenschapsonderwijs Gent, Bond Moyson Oost-Vlaanderen, CM Midden Vlaanderen, Liberale Mutualiteit Oost-Vlaanderen, Onafhankelijk Ziekenfonds Oost-Vlaanderen, Arteveldehogeschool Departement Lerarenopleiding Kleuteronderwijs en Lagere Onderwijs, Hogeschool Gent Departement Lerarenopleiding Basisonderwijs en de ouderkoepels.

De ontwikkeling van het project Wild van water

Een eerste en belangrijke stap was het in kaart brengen van de sanitaire voorzieningen, de drinkwatervoorzieningen, het onderhoud van het sanitair en het drink- en plasbeleid in de Gentse basisscholen. Dit gaf een duidelijk zicht op de knelpunten en de mogelijkheden. Een tweede stap was het ontwikkelen van Vlaamse aanbevelingen inzake en plas- en drinkbeleid. Wetenschappelijk goed onderbouwde aanbevelingen zijn immers cruciaal in het uitbouwen van een beleid. De BOG-standard (Better toilets for Pupils) en ‘Water is cool at school’ vormden de inspiratie voor het ontwikkelen van deze Vlaamse aanbevelingen. Even belangrijk was de toets met het werkveld. De tien aanbevelingen werden voorgelegd aan en bijgestuurd door CLB-medewerkers, verantwoordelijken kinderopvang, verpleegkundigen Kind en Gezin, leerkrachten, directies, beleidsverantwoordelijken en zorgverstrekkers. In 2007 volgde een kwalitatief onderzoek bij 1800 personen (directies, leerkrachten, onderhoudspersoneel, leerlingen, ouders) uit acht Gentse basisscholen ter voorbereiding van de ontwikkeling van een pedagogisch pakket. Dit gaf de stuurgroep Wild van Water een goed zicht op de beschikbare kennis, de misverstanden, de houding, de verwachtingen en de rol van directies, leerkrachten, leerlingen en ouders. Dit alles vormt de basis van Wild van water.

De 10 aanbevelingen:

1.  Elk kind heeft het recht om op elk moment dat het nodig is naar het toilet te gaan

2.  De school zorgt voor gepaste en gescheiden toiletfaciliteiten voor jongens en meisjes, kleuters en lagere schoolkinderen, en voor kinderen met een handicap.

3.  Op school is er een actieve toiletsupervisie en een schoonmaakbeleid.

4.  Iedereen kan na het toiletbezoek de handen wassen met water en zeep en ze afdrogen.

5. Het aantal toiletten is aangepast aan het aantal kinderen. Elk kind heeft voldoende tijd om in de speeltijd rustig, zittend naar het toilet te gaan.

6. Elk kind heeft onbeperkt toegang tot gratis water.

7. De school zorgt voor voldoende, veilige, hygiënische en gemakkelijk bereikbare watervoorzieningen.

8. Het drinken van water wordt actief gestimuleerd en gekoppeld aan andere initiatieven zoals gezonde voeding en correct toiletgedrag.

9.  Het gebruik van softdrinks wordt actief ontraden en drankautomaten worden zoveel mogelijk geweerd uit scholen.

10. De school publiceert in het schoolreglement alle afspraken over toiletattitudes en drinkgewoontes voor leerlingen, leerkrachten en ouders.

Het pedagogisch pakket

Het drinken en het toiletgebeuren maken deel uit van het dagelijks ‘leven’ op school. Ze hebben een grote invloed op het welbevinden en de gezondheid van de leerlingen. Om te komen tot een drink- en plasbeleid is er een samenwerking nodig tussen directies, schoolpersoneel, leerlingen en ouders.

De directie staat in voor drinkvoorzieningen, sanitaire inrichting, onderhoudsbeleid … De leerkracht is de persoon bij uitstek om kinderen kennis aan te reiken over gezonde drink- en plasgewoonten. De ouder is het belangrijkste rolmodel en bepaalt in belangrijke mate wat het kind drinkt en hoe het plast. Daarom werden ondersteunende materialen ontwikkeld voor directies, leerkrachten en ouders.

Directies kunnen aan de slag met de wegwijzer voor directies met het zelfanalyse-instrument, achtergrondinformatie en tips voor de praktijk. Ook leerkrachten krijgen basisinformatie aangeboden met de wegwijzer voor leerkrachten. Daarnaast kunnen zij in de klas aan de slag met de ‘kits’.

De kit voor kleuteronderwijs is uitgewerkt voor de verschillende jaren van het kleuteronderwijs met uitgebreide activiteiten voor de tweede en de derde kleuterklas. Deze kan worden aangevuld met het voorleesboekje, de vertelplaat, de kleuterliedjes en het ondersteunend materiaal zoals affiches en pictogrammen. De kit voor 1^ste graad bestaat uit drie delen: een handleiding om de kit te gebruiken met achtergrondinformatie over drinken en plassen, uitgebreide klasactiviteiten met werkbladen en bijkomend ondersteunend materiaal. Dit geldt ook voor de kit voor 2^de en 3^de graad. Per graad wordt ingegaan op de leerinhouden die voor die leeftijd belangrijk zijn en ook in de keuze van methodieken wordt hiermee rekening gehouden. De aangeboden activiteiten situeren zich in de leergebieden Wereldoriëntatie, Wiskunde, Taal, Lichamelijke Opvoeding en Muzische vorming. Daarnaast wordt duidelijk gerefereerd naar de ontwikkelingsdoelen en eindtermen waar de activiteit een bijdrage aan levert.

Voor thuis is er het voorleesboekje en het waterpaspoort met tips voor ouders en leuke spelletjes voor kinderen.

Samen Wild van water

Dit project werd mogelijk gemaakt door de inspanningen van vele partners vanuit onderwijs, gezondheidszorg, wetenschap en beleid. In niet onbelangrijke mate heeft ook TMVW (integraal waterbedrijf) het project mogelijk gemaakt. Dankzij de samenwerking met Uitgeverij Abimo werden ook aantrekkelijke en gebruiksvriendelijke materialen naar onderwijs ontwikkeld. Op de valreep werd ook nog een koppeling gemaakt met de Vlaamse campagne Handige Hans, rond handhygiëne bij kleuters. Vandaag is alles klaar om een krachtig drink- en plasbeleid neer te zetten in het basisonderwijs.